کد خبر: ۴۲۷۳۰۶۶

تاریخ: ۳۰ اسفند ۱۴۰۳ - ۱۴:۵۲

در گفت‌وگو با ایکنا مطرح شد

حضور قلب در نماز؛ از تمرکز بر نگاه تا اصلاح رفتارهای روزمره

رئیس ستاد اقامه نماز البرز گفت: چشم انسان مهم‌ترین عامل در غفلت از نماز است و تنها با مراقبت از آن می‌توان در نماز تمرکز بیشتری داشت و ارتباط معنوی واقعی‌تری با خدا برقرار کرد.

یکی از چالش‌های اصلی نمازگزاران، دستیابی به حضور قلب هنگام اقامه نماز است. در شرایطی که مشغله‌های روزمره و حواس‌پرتی‌های مختلف می‌تواند تمرکز فرد را هنگام نماز کاهش دهد، توجه به عوامل مؤثر در تقویت حضور قلب اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند. در این راستا، حجت‌الاسلام والمسلمین ابوالفضل مرادی، رئیس ستاد اقامه نماز البرز در گفت‌وگو با ایکنا به بررسی این موضوع پرداخته و راهکارهایی را برای تقویت تمرکز و حضور قلب در نماز ارائه داده است.

ایکنا- حضور قلب در نماز چه اهمیت و جایگاهی دارد؟

اولین چیزی که باید به آن توجه کنیم این است که نماز در اسلام تنها یک تکلیف شرعی نیست، بلکه یک ارتباط مستقیم و معنوی با خداوند است. همان‌طور که در قرآن آمده است، نماز وسیله‌ای برای تقرب به خداوند است. وقتی انسان در نماز با تمام وجود به درگاه خداوند می‌ایستد، باید تمام وجود خود را در این ارتباط بی‌نظیر متمرکز کند. از همین‌جا اهمیت حضور قلب روشن می‌شود. بدون حضور قلب، انسان در نماز تنها به انجام یک عمل ظاهری پرداخته است و این نه تنها ارتباط حقیقی با خدا را برقرار نمی‌کند، بلکه عبادت هم به معنای واقعی‌اش انجام نمی‌شود.

ایکنا- چه عواملی مانع حضور قلب در نماز می‌شود؟

یکی از مهم‌ترین موانع، مشغله‌های ذهنی و نگرانی‌های دنیوی است. دنیای امروز پر از دغدغه‌های مختلف است؛ مسائل اقتصادی، اجتماعی، خانوادگی و شخصی که همواره ذهن انسان را به خود مشغول می‌کنند. این دغدغه‌ها زمانی که وارد ذهن انسان می‌شوند، قدرت تمرکز را از او می‌گیرند و نمی‌گذارد که در نماز تنها به خداوند بیندیشد. به‌ویژه در زمان‌های پرتنش و شلوغی زندگی، سخت است که انسان بتواند در هنگام نماز تمام توجه خود را به خداوند معطوف کند.

اما نکته مهم این است که باید راه‌هایی برای مقابله با این مسائل پیدا کرد. برای مثال، یکی از راه‌ها این است که پیش از نماز لحظاتی را به سکوت و آرامش اختصاص دهیم تا ذهن خود را از دغدغه‌ها پاک کنیم. زمانی که ذهن از افکار دنیوی پاک شد، می‌توان به راحتی در نماز حضور قلب پیدا کرد.

ایکنا- برای کسانی که در این مسیر با مشکل مواجهند، راهکارهایی دارید که بتوانند حضور قلب را در نماز تقویت کنند؟

حضور قلب در نماز نه تنها نیازمند تمرکز، بلکه نیازمند تغییر در نگرش به نماز است. اولین نکته این است که انسان باید بفهمد که در حال انجام یک تکلیف دینی نیست، بلکه در حال برقراری ارتباط با خداوند است. وقتی این دیدگاه در انسان ایجاد شود، قطعاً احساسات و توجه او در نماز تقویت می‌شود.

علاوه بر این، یکی از روش‌های مهمی که می‌تواند کمک‌کننده باشد، توجه به معنای کلمات و اذکار نماز است. بسیاری از نمازگزاران در هنگام خواندن اذکار، تنها لفظ آن را تکرار می‌کنند بدون آنکه به معنای آن توجه کنند. به‌عنوان مثال، در شروع نماز با گفتن «بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ»، اگر انسان به معنای این جملات توجه کند که در حقیقت با این گفتار خود، نام مقدس خداوند و رحمت او را فرا می‌خواند، قطعاً در ادامه نماز توجه بیشتری خواهد داشت.

همچنین، فضای مناسب برای نماز می‌تواند تأثیر زیادی بر حضور قلب در آن داشته باشد. مکانی آرام و دور از حواس‌پرتی‌ها، جایی که انسان بتواند تنها به عبادت و خداوند فکر کند، قطعاً تأثیرات زیادی بر تمرکز انسان خواهد گذاشت.

ایکنا- در کنار مسائلی همچون ذهن آشفته و مشغله‌های زندگی، یکی از مسائلی که در مسیر حضور قلب در نماز وجود دارد، آلودگی‌های معنوی و گناهان است. چگونه می‌توان این مسئله را حل کرد؟

یکی از دلایل عمده‌ای که مانع حضور قلب در نماز می‌شود، همان گناهانی است که فرد در طول روز مرتکب می‌شود. گناهان باعث ایجاد حجاب‌هایی در قلب انسان می‌شوند که تمرکز و توجه او را در نماز از بین می‌برد. به‌ویژه گناهانی که به‌طور مستمر انجام می‌شوند، مثل نگاه به نامحرم، در طول زمان تأثیرات منفی زیادی بر روی روح و ذهن انسان دارند.

برای اینکه این مسئله حل شود، باید انسان تلاش کند که در طول روز از گناهان دوری کند. به عبارت دیگر، فرد باید مراقب رفتارهای خود باشد، به‌ویژه در زمینه‌هایی که به عبادت و ارتباط با خداوند لطمه می‌زند. نکته مهم این است که گناه در درون انسان لکه‌هایی ایجاد می‌کند که موجب می‌شود در زمان نماز نتواند تمام وجود خود را به خداوند معطوف کند. پس، این دو مقوله با هم ارتباط دارند: مراقبت از گناهان و حضور قلب در نماز.

ایکنا- در بعضی از روایات آمده است که کسی که بتواند حتی دو رکعت نماز با حضور قلب بخواند، بهشت برای او واجب می‌شود؛ این حدیث چطور در مسیر تلاش برای حضور قلب در نماز مؤثر است؟

این حدیث نشان‌دهنده اهمیت بسیار زیاد حضور قلب در نماز است. آنچه که در این حدیث آمده، به وضوح نشان می‌دهد که کیفیت نماز از کمیت آن مهم‌تر است. اینکه حتی یک نماز با حضور قلب خوانده شود، ارزش فراوانی دارد. در حقیقت، این حدیث می‌خواهد به ما یادآوری کند که خداوند بیشتر از آنکه به کمیت عبادات ما توجه داشته باشد، به کیفیت آن‌ها نگاه می‌کند.

نمازی که با حضور قلب خوانده شود، نشان‌دهنده توجه کامل انسان به خداوند است. وقتی نمازگزار در هر رکعت از نماز، با تمام وجود به خداوند توجه کند، درواقع این ارتباط معنوی او با خداوند عمیق‌تر خواهد شد و همان‌طور که در حدیث آمده است، این نماز می‌تواند انسان را به بهشت برساند. به همین دلیل، ما باید تلاش کنیم که حتی اگر نمازهای زیادی نمی‌خوانیم، آنچه را که می‌خوانیم با حضور قلب باشد.

ایکنا- در پایان چه توصیه‌ای برای نمازگزارانی که می‌خواهند حضور قلب خود را در نماز تقویت کنند، دارید؟

توصیه اول من این است که به نماز به‌عنوان یک فرصت ویژه برای ارتباط با خداوند نگاه کنیم، نه به‌عنوان یک تکلیف ساده. وقتی که این دیدگاه در انسان شکل گیرد، خود به خود توجه بیشتری در نماز ایجاد می‌شود. علاوه بر این، باید به معنای اذکار و افعال نماز دقت کنیم و سعی کنیم آن‌ها را با فهم و آگاهی بگوییم.

همچنین، باید در طول روز مراقب اعمال و رفتارهای خود باشیم، به‌ویژه از گناهان دوری کنیم تا در هنگام نماز، قلبمان پاک و آماده پذیرش خداوند باشد. باید بدانیم که حضور قلب در نماز یک فرایند تدریجی است. به مرور زمان و با تمرین می‌توان به این هدف دست یافت. بنابراین، هیچ‌گاه نباید از تلاش دست برداشت، بلکه باید با صبر و استقامت در این مسیر حرکت کرد.