بحران آب و خاک بدون سرمایهگذاری و مدیریت علمی حل نمیشود
معاون آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی گفت: کشور ما در مواجهه با بحران منابع آب و خاک، با کمبود سرمایهگذاری و ضعف در مدیریت علمی روبهرو است؛ اگر برنامهریزی دقیق و تخصیص منابع کافی صورت نگیرد، تأمین امنیت غذایی و حفاظت از خاک در بلندمدت امکانپذیر نخواهد بود.
به گزارش ایکنا از البرز، صفدر نیازی، معاون آب و خاک وزارت جهادکشاورزی، در آیین افتتاحیه نوزدهمین کنگره علوم خاک ایران که امروز سهشنبه، ۱۱ آذرماه در دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران برگزار شد، با اشاره به شرایط بحرانی منابع آب کشور، تغییرات اقلیمی و کاهش بارشها را بزرگترین تهدید بخش کشاورزی دانست و اظهار کرد: میانگین بارندگی کشور طی سالهای اخیر از حدود ۲۳۰ میلیمتر به ۱۴۰ میلیمتر کاهش یافته و منابع آبی تخصیصیافته به کشاورزی از ۷۰ میلیارد متر مکعب به ۵۱ میلیارد متر مکعب رسیده است.
وی افزود: باید با همین ۵۱ میلیارد متر مکعب آب، امنیت غذایی کشور را تأمین کنیم. این یک مسئله ساده نیست؛ امنیت غذایی پیچیدهترین و حیاتیترین موضوعی است که امروز در بخش کشاورزی با آن مواجه هستیم.
نیازی درباره چالشهای ساختاری مدیریت منابع آب کشور توضیح داد: یکی از مشکلات اصلی، نبود تحویل حجمی آب توسط وزارت نیرو و عدم نظم در مدیریت منابع است. بدون برنامهریزی دقیق و شفاف، بهرهوری منابع آب غیرممکن میشود.
معاون وزیر جهادکشاورزی همچنین بر اهمیت اجرای الگوی کشت متناسب با شرایط کشور تأکید کرد و گفت: الگوی کشت باید بر اساس تناسب اراضی با پتانسیل خاک، شرایط اقلیمی، اقتصاد کشاورزی و محدودیتهای آبی طراحی شود. این دیگر زمان کشت بدون برنامه و صرفاً با ارقام سطحی گذشته نیست؛ مثلاً مصرف دو میلیارد متر مکعب آب برای کشت ۴۰۰ هزار هکتار گندم در شرایط فعلی کشور دیگر امکانپذیر نیست.
این مسئول با تأکید بر ضرورت توجه به مطالعات خاکشناسی و آزمایشهای حاصلخیزی گفت: کشت باید براساس قابلیت اراضی انجام شود و این امر مستلزم مطالعات دقیق خاک، افزایش ماده آلی و توسعه کشاورزی حفاظتی است. ۳۰ تا ۴۰ سال است که اساتید کشاورزی حفاظتی پژوهش کردهاند، اما هنوز این دانش به مزرعه منتقل نشده است. دلایل این عقبماندگی متنوع است؛ معیشت خرد کشاورزان، ضعف سرمایهگذاری و نبود حمایتهای مستمر از عوامل اصلی هستند.
نیازی سرمایهگذاری اندک در بخش کشاورزی را یکی از ریشههای اصلی مشکلات دانست و افزود: در ۴۰ تا ۵۰ سال گذشته، سهم سرمایهگذاری در کشاورزی تنها پنج درصد بوده و نرخ استهلاک سرمایهگذاریها ۵.۸ درصد است. وقتی سرمایهگذاری کافی صورت نگرفته، انتظار بهرهوری بالا یا مدیریت اصولی منابع آب و خاک غیرواقعی است.
وی با اشاره به تکالیف قانونی مرتبط با قانون حفاظت خاک گفت: مطالعاتی که باید طبق قانون انجام میشد بسیار گسترده است، اما منابع مالی کافی برای تکمیل آنها اختصاص نیافته است. در حالی که این مطالعات پایهایترین نیاز مدیریت کشور برای برنامهریزی صحیح هستند؛ باید بدانیم کجا ایستادهایم و منابعمان چگونه باید مدیریت شود.
نیازی به وضعیت بهرهوری سامانههای آبیاری نیز انتقاد کرد و افزود: واقعیت این است که در نیمی از اراضی کشاورزی اقدام مؤثری در زمینه سامانههای آبیاری مدرن صورت نگرفته است. نه خاک اصلاح شده، نه شبکه آبیاری تجهیز شده و نه بهرهوری بهینه شده است. مشکل امروز ما نبود سرمایهگذاری در کشاورزی است، نه مسائلی که صرفاً بر روی کاغذ مطرح میشوند.
وی در ادامه با مقایسهای بین ایران و کشورهای دیگر توضیح داد: کشوری مانند ترکیه با ۵۰۰ میلیارد دلار بدهی خارجی زیرساختهای خود را توسعه داده است. در حالی که تمام پروژههای آب و خاک ایران از باکو تا چابهار با ۱۵ میلیارد دلار قابل اجراست. اگر آب، خاک و غذا اولویت اول کشور باشد، با سرمایهگذاری ۱۰ تا ۱۵ میلیارد دلاری میتوان مسائل راهبردی را سامان داد.
معاون وزیر جهادکشاورزی درباره شعار امسال روز جهانی خاک سلامت خاک، سلامت شهرها، گفت: این روز به دنبال گفتمانسازی و ارتقای فرهنگ حفاظت خاک است. اساتید بخش علمی را دنبال میکنند و وظیفه ما اجراییها، ایجاد گفتمان و فرهنگسازی است. حفاظت خاک تنها وظیفه یک نهاد نیست؛ همه مردم باید در جلوگیری از آلودگی و تخریب خاک نقش داشته باشند.
وی با تأکید بر نقش رسانهها در انتقال مفاهیم کنگره ادامه داد: آگاهیبخشی زمانی اثرگذار است که همراه با علم و از سر عشق و علاقه باشد. رسانهها میتوانند کمک کنند تا دانش خاکشناسی و اهمیت منابع آبی به جامعه منتقل شود.
نیازی در پایان با یادآوری تأکیدات مقام معظم رهبری درباره اهمیت آب و خاک گفت: آب را میتوان تولید، وارد یا شیرینسازی کرد، اما تولید خاک صدها سال طول میکشد و هیچ جایگزینی ندارد. حفاظت از خاک، سرمایهگذاری برای آینده کشور است و نباید آن را نادیده گرفت.
انتهای پیام
